و فرموده است : « حسنات سيّئات را از ميان مىبرد مانند آب كه چرك را زايل مىسازد » « 55 » ؛ و اخبار در اين مورد بسيار است . من مىگويم : از طريق شيعه در كافى از محمّد بن مسلم از ابو جعفر امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « اى محمّد بن مسلم مؤمن هر گاه توبه كند گناهانش آمرزيده است و بايد براى آنچه پس از توبه و آمرزش از سر مىگيرد كار كند . هان به خدا سوگند اين قبول و آمرزش جز براى مؤمنان نيست » ؛ عرض كردم : اگر پس از توبه به استغفار دوباره گناه و توبه كند ، فرمود : « اى محمّد بن مسلم ، آيا تصوّر مىكنى مؤمن كه از گناهش پشيمان مىشود و از آن استغفار و توبه مىكند ، خداوند توبه‌اش را نمىپذيرد ؟ » عرض كردم : براى اين كه او مكرّر مرتكب گناه مىشود و سپس توبه و استغفار مىكند ، فرمود : « هر زمان مؤمن به استغفار و توبه باز گردد ، خداوند نيز به آمرزش او باز مىگردد ، و خداوند بسيار آمرزنده و مهربان است ، توبه را مىپذيرد ، و از گناهان در مىگذرد ، زنهار از اين كه مؤمنان را از رحمت خداوند نوميد كنى . » « 56 » از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « بندهء مؤمن چون گناهى مرتكب شود خداوند ثبت گناه او را هفت ساعت به تأخير مىاندازد ، چنانچه استغفار كند بر او نوشته نمىشود ، و اگر آن ساعات بگذرد و استغفار نكند يك گناه بر او نوشته مىشود . همانا مؤمن پس از گذشت بيست سال گناه خود را به ياد مىآورد ، و از آن به درگاه پروردگارش استغفار مىكند و خداوند گناهش را مىآمرزد ، امّا كافر گناهش را در همان ساعت فراموش مىكند » « 57 » ؛ و در روايت ديگرى است : « خداوند براى اين كه مؤمن را بيامرزد گناهش را به يادش مىآورد . » « 58 » و از آن حضرت روايت شده كه فرموده است : « هيچ مؤمنى نيست كه در يك شبانه روز چهل گناه كبيره مرتكب شود آنگاه در حالى كه پشيمان شود بگويد : استغفر اللّه الّذى لا إله إلّا هو الحىّ القيّوم بديع السّماوات و الأرض ذو الجلال و الإكرام و أسأله أن يصلّى على

--> ( 55 ) عراقى گفته است : با اين الفاظ مأخذى براى آن نيافتم ليكن حديثى صحيح المعنى است يعنى : به دنبال گناه ، حسنه به جا آوريد تا گناه را محو كند ، چنان كه بيش از آن ذكر شده است . ( 56 ) كافى ، ج 2 ، ص 434 ، شمارهء 6 . ( 57 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 437 ، شمارهء 3 . ( 58 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 438 ، شماره 6 .